Sözcük anlamı ipotek olan "mortgage", konut sahibi olmak isteyenlere
finans kuruluşlarınca konut üzerinden tesis edilecek ipotek karşılığında
15 - 20 yıl gibi uzun vadeli konut kredilerinin kullanılmasını öngören
gayrimenkul finansman sistemini ifade etmek için kullanılıyor. Bir malı
güvence olarak gösterilerek, ödünç alınan parayla satın alınması
anlamına gelen iktisadi terim. İpotekli satış, ya da Mortgage´lı satış
olarak da adlandırılır.
Tutulu satış genellikle taşınmaz mal (çoğunlukla da yapı)
satınalımlarında kullanılır. Bu gibi satışlarda, finasman firmaları
ödünç verdikleri kredileri geri ödenene dek, taşınmaz mala el koyabilme
yetkisini ellerinde tutarlar. Bu tutu, finasman firmaların ödünç
verdikleri para için bir güvence niteliğindedir. Bu yöntem, özel ya da
tüzel kişilerin, bir taşınmaz malın değeri kadar paraları başlangıçta
olmasa da, malı alıp, genellikle 15-30 yıllık süre içerisinde parça
parça ödemelerini ve sonunda da tümüyle sahip olmalarını sağlar. Ödeme
tamamlandığında, tutu durumu ortadan kalkar.
Kredi verilen tutar, kredi isteyenin geri ödeme kapasitesine (genellikle
aylık gelirinden giderleri çıkarıldıktan sonra hesaplanır) ve satın
alınmak istenen taşınmaz malın "Hemen Paraya Çevrilebilir Değeri"ne (HPÇD)
bağlıdır. HPÇD genellikle malın değerinin %75´i ile %90´ı arasında olur
ve borcun ödenememesi durumunda malın parasal kurumca hemen
satılabileceği tutara denk gelir. Tutu yöntemiyle alınan mallar, borcun
ödenememesi durumunda,finansman firmalarınca genellikle ederinin biraz
altında beklemeden satılırlar.
Tutu yöntemiyle ödünç alınan tutarın geri ödenmesinde, genellikle o
ülkedeki vergi yasalarına ve ödünç alanın alabileceği rizikolara bağlı
olarak değişik parasal yapılar kullanılır. Örneğin borç faizlerinin
vergiden düşülebildigi ülkelerde, geri ödemelerin sanki hepsi faiz
ödemesiymiş gibi yapılandırılır. Ya da, ödünç alınan kredinin değişik
oranlardaki bölümü (ödünç alanın riziko seçimine göre) borsa fonlarına
yatırılarak ödemeler oradan gelen gelirle yapılır.
Birçok ülkede, özellikle de gelişmiş ekonomilerde, ev, işyeri
satınalımlarının tutu yöntemiyle yapılması çok olağandır.
MORTGAGE´IN FAYDALARI
Konut edinmek kolaylaşacak
İnşaat ve emlak sektörü canlanacak
Kayıtdışılık satışlar ortadan kalkacak
Ruhsatlı konut üretimi artacak
Finans sektörü sağlıklı bir derinlik kazanacak
Konut yapımında planlamanın önemi artacak
Sistem ekonomiye canlılık ve refah artışı sağlayacak
Kira yükselmesi frenlenebilecek
İstihtam sağlayacak